2025 оны 10 дугаар сарын 05-нд Morninga care нэртэй хуудаснаас 3 хоногт жин хасах тураах цай сурталчилсан богино хэмжээний бичлэг нийтэлжээ. Бичлэгт “100 хувь органик, дээд зэргийн тураах цай. Энэхүү бүтээгдэхүүн бадамлянхуа навч, кассиа үр, моринга үр, гүйлсний навч, ногоон цай зэрэг байгалийн гаралтай, нарийн холимгоос бүрдсэн. Өөх шатаана. Бие дэх илүүдэл өөхийг шатааж, жин хасахад тусална. Бодисын солилцоог хурдасгана. Биеийн бодисын солилцоог идэвхжүүлснээр эрч хүч нэмэгдүүлж илчлэг шатаах процессыг дэмжинэ. Биеийн сэргээнэ биеийн хоргүйжүүлж цэвэрлэх үйлчилгээтэй тул эрүүл мэнд гоо сайханд эергээр нөлөөлнө” гэх агуулгыг дурдаж, тайлбар хэсэгтээ “3 хоногт жингээ хасахгүй бол мөнгөө 100 хувь буцааж аваарай… Moringa + Байгалийн найрлага = Хорт бодис гадагшлуулна, гэдэс цэвэрлэнэ, илүүдэл өөх хайлуулна, хоолны дуршлыг бууруулна” хэмээн онцолжээ. Бичлэгийг нийт 1,000 гаруй реакц, 4,300 гаруй сэтгэгдлээр идэвхжүүлж, 380 удаа цааш түгээсэн байна.
FACTCHECK: Бид дараах байдлаар баримт шалгалт хийлээ
Шалгасан мэдээлэлд дурдсан бүтээгдэхүүний зургийг Google Lens хайлтын системээр хайхад amazon, alibaba, Lazada зэрэг онлайн худалдааны сайтад худалдаалж буй ижил бүтээгдэхүүний илэрцээр гарч ирлээ. Гэвч эдгээр сайтад бүтээгдэхүүний брэндийн нэршил өөр өөр байна. Тодруулбал, Amazon худалдааны сайтад Truvasor брэндийн цай гэж худалдаалагдаж байгаа бол Lazada худалдааны сайтад Jade Essentials брэндийн нэрээр зарагдаж байна.
Харин Аlibaba сайтад тус бүтээгдэхүүнийг хувийн шошго буюу OEM хэлбэрээр захиалж болох тухай оруулжээ. Хувийн шошго нь гуравдагч компани үйлдвэрлэж, өөр компанийн брэндийн нэрээр зарагддаг бүтээгдэхүүнийг хэлдэг. Өөрөөр хэлбэл, үйлдвэрлэгч компаниас захиалахдаа өөр брэндийн нэрээр захиалж болох юм. Гэвч онлайнаар худалдаалж буй тус бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэгч компанийн мэдээлэл огт байхгүй байна.
Бадамлянхуа навч, кассиа үр, моринга үр, гүйлсний навч, ногоон цайн ургамлыг нэгтгэсэн тураах цайны тухай шинжлэх ухааны судалгаа, нотолгоо огт байхгүй
Үргэлжлүүлэн шалгасан мэдээлэлд дурдсан зарим орц найрлага тураах үйлчилгээтэйг харуулсан судалгаа бий эсэхийг шалгалаа.
2017 онд нийтлэгдсэн харханд хийсэн судалгаагаар бадамлянхуаны навчны ханд таргалалттай хархны дотор өөхийг багасгаж буйг харуулжээ. Мөн 2010 онд нийтлэгдсэн бадамлянхуаны навчны халуун хандыг таурины нэмэлт тэжээлтэй хослуулан хэрэглэсэн амьтан дээр хийсэн судалгаагаар “харханд таргалалтын эсрэг болон липидийн бууралтад үзүүлэх нөлөө үзүүлсэн бөгөөд энэ нь дангаар нь бадамлянхуа навчны халуун усны ханднаас илүү үр дүнтэй байна” гэх дүгнэлт гаргажээ.
Ногоон цайнд агуулагдах катехин, кофеин нь хоол боловсруулалт бодисын солилцоо, шатаах илчлэгийн хэмжээг нэмэгдүүлэг. 2023 онд нийтлэгдсэн “Илүүдэл жинтэй болон таргалалттай эмэгтэйчүүдийн антропометрийн үр дүнд ногоон цайны нэмэлт тэжээлийн нөлөө: санамсаргүй хяналттай туршилтуудын цаг хугацаа ба тунгийн хариу урвалын мета-шинжилгээ” судалгаагаар ногоон цайны бэлдмэл нь илүүдэл жинтэй эмэгтэйчүүдийн жин, биеийн жингийн индекс, бүсэлхийн хэмжээг багасгаж буйг харуулжээ. Ногоон цай нь жин хасах, жингээ барихад бага зэргийн нөлөөтэйг харуулсан судалгаа бий ч маш бага нөлөөтэй, нөлөөгүй гэсэн судалгаа мөн бий.
2012 онд нийтлэгдсэн “Илүүдэл жин, таргалалттай насанд хүрэгчдэд жин хасах, жингээ барихад зориулсан ногоон цай” тойм судалгаагаар 15 судалгаанд анализ хийсэн бөгөөд ногоон цайны бэлдмэл нь таргалалттай насанд хүрэгчдэд жин хасахад чухал нөлөө үзүүлээгүй хэмээн дүгнэжээ. Мөн 2019 онд нийтлэгдсэн “Жингээ хасахад зориулсан хоолны дэглэмийн стратеги” мета-шинжилгээ судалгаанд ногоон цай, түүний бүрэлдэхүүн хэсэг болох EGCD нь жингээ хасахад эерэг нөлөө үзүүлдэг гэсэн нотолгоо одоогоор байхгүй тухай дурджээ.
2022 онд нийтлэгдсэн “Өөх тос ихтэй хоолны дэглэмээс үүдэлтэй таргалалт дээр Moringa peregrina үрийн хандны таргалалтын эсрэг үйлчилгээ, идэвхтэй найрлага, антиоксидант механизмыг үнэлэх” судалгаагаар Морнинга үрийн тос нь өөх тос ихтэй хоолны дэглэмээс үүдэлтэй таргалалттай харханд таргалалтын эсрэг үйлчилгээтэй хэмээн дүгнэжээ.
Дээр судалгаануудад эмийн ургамлуудыг тус тусад, заримыг нь өөр нэмэлт тэжээлтэй хослуулан хэрэглэсэн, заримыг нь тос хэлбэрээр хэрэглэсэн судалгааны үр дүн байна. Харин эдгээр ургамлыг нийлүүлж, цайны ханд хэлбэрээр хэрэглэх нь үр дүнтэйг харуулсан судалгаа байхгүй. Pubmed, Google Scholar, Research Gate, ScienceDirect, Springer Nature зэрэг судалгааны сангаас дээрх ургамлуудын нэршлээр хайхад нэг зэрэг ашиглаж, үр дүнг нь харуулсан судалгаа огт илрээгүй.
2025 онд хийсэн “Хиймэл оюун ухааны загвар ба эм, ургамлын харилцан үйлчлэлийн үнэлгээний хэрэгсэл” судалгаанд “Ургамлын найрлага дахь олон идэвхтэй бүрэлдэхүүн хэсгүүд нь тус бүр өөрийн гэсэн PK (биед үзүүлэх эмийн концентраци) болон PD (эмийн биологийн нөлөө) профайлтай байдаг нь ургамлын гарал үүсэл, хураах нөхцөл, боловсруулах арга зэрэг хүчин зүйлээс шалтгаалан ижил ургамлын багц хооронд хүртэл өөр өөр байж болно. Энэ нь химийн болон биологийн нөлөөллийн зөрчилд хүргэдэг” хэмээн дурджээ. Өөрөөр хэлбэл, судалгаа шинжилгээ хийгээгүй идэвхтэй бүрэлдэхүүнтэй олон эмийн ургамал хамтад нь хэрэглэх нь хоорондоо зөрчилдөх, эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж ч болзошгүй.
Мөн хурдан хугацаанд их хэмжээний жин хасах нь эрүүл бус бөгөөд булчин сулрах, цөсний чулуу үүсэх, хоол тэжээлийн дутагдалд орох, бодисын солилцоо буурах зэрэг эрсдэл учруулж болзошгүй.
Эрүүлээр жин хасахад 7 хоногт 0.5-1 кг хасахад тохиромжтой гэж АНУ-ын Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх төв, Үндэсний эрүүл мэндийн албанаас зөвлөсөн байна.
Дүгнэлт
Шалгасан мэдээлэлд харуулсан бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэгч тодорхойгүй ба хэдий олон төрлийн ургамал агуулсан гэсэн боловч ямар ч албан ёсны мэдээлэл байхгүй байна. Мөн мэдээлэлд дурдагдсан ургамлуудыг тус тусад нь ханд, тос хэлбэрээр ашиглаж жин хасахад тодорхой хэмжээний нөлөөтэйг харуулсан судалгаа бий ч нэг дор цай хэлбэрээр ашиглах нь үр дүнтэй эсэх, сөрөг нөлөө бий эсэхийг харуулсан судалгаа огт байхгүй юм.
